Đọc số cho đúng: so cùng kỳ, so cùng thứ, và năm phép so khiến chủ cửa hàng tự lừa mình

Hai chị em mở một shop thời trang nữ ở Cần Thơ, bán cả tại cửa hàng và qua livestream. Sáng thứ Hai, cô em nhắn trợ thủ "Hôm qua bán bao nhiêu?", rồi nhắn tiếp "Hôm nay tới giờ bao nhiêu?". Mười giờ sáng thứ Hai so với cả ngày Chủ nhật: giảm 85%. Cô em lo cả buổi. Thật ra không có gì xảy ra — chỉ là một phép so sai.

Trợ thủ AI giúp lấy số rất nhanh, nhưng nếu câu hỏi so sai thì câu trả lời cũng so sai một cách rất nhanh. Dưới đây là năm phép so hay làm chủ cửa hàng kết luận nhầm.

1. So hai ngày khác thứ

Hầu như cửa hàng nào cũng có nhịp tuần: cuối tuần đông, đầu tuần vắng; hoặc ngược lại với quán gần văn phòng. So thứ Hai với Chủ nhật là so hai thứ khác nhau.

So đúng: so với cùng thứ tuần trước, tốt hơn nữa là cùng thứ trung bình bốn tuần.

Doanh thu hôm qua (Chủ nhật) so với trung bình 4 Chủ nhật trước đó.

2. So một khoảng dở dang với một khoảng trọn vẹn

"Tháng này được 120 triệu, tháng trước 310 triệu" — nhưng hôm nay mới ngày 11. Lỗi tương tự: so 10 giờ sáng hôm nay với cả ngày hôm qua.

So đúng: cùng số ngày, cùng mốc giờ.

Từ ngày 1 đến hết ngày 10 tháng này so với ngày 1 đến 10 tháng trước.

Từ mở cửa đến 10 giờ sáng nay so với cùng khung giờ thứ Hai tuần trước.

Cũng lưu ý tháng có số ngày khác nhau: tháng Hai ít hơn tháng Ba ba ngày, so tổng tháng sẽ thấy giảm khoảng 10% dù mỗi ngày bán y như nhau. Khi so tháng, xem thêm doanh thu trung bình mỗi ngày.

3. Quên ngày đặc biệt

Tuần trước có đợt sale 10/10, tuần này không. So hai tuần thì tuần này "giảm mạnh". Hoặc tháng này có ba ngày nghỉ lễ đóng cửa. Mùa vụ cũng vậy: shop thời trang tháng Chạp không thể so với tháng Bảy.

So đúng: ghi nhớ các ngày đặc biệt và nhờ trợ thủ loại ra hoặc nhắc khi so.

Nhớ giúp chị: ngày 10/10 shop sale 30% toàn bộ; ngày 2/9 đến 4/9 shop đóng cửa. Khi so sánh tuần hoặc tháng có những ngày này, nhắc chị.

Với hàng có mùa vụ rõ, so với cùng tháng năm trước sẽ đúng hơn so với tháng liền trước — nếu nguồn số liệu đã có dữ liệu năm trước.

4. Phần trăm trên con số nhỏ

"Kênh livestream tăng 200%!" — từ 3 đơn lên 9 đơn. "Chi nhánh mới giảm 50%" — từ 4 đơn xuống 2. Với số nhỏ, phần trăm nhảy rất mạnh và gần như không nói lên điều gì.

Đọc đúng: luôn xem phần trăm kèm số tuyệt đối. Có thể đặt luôn vào quy tắc trả lời của trợ thủ:

Khi báo tăng giảm theo phần trăm, luôn ghi kèm con số tuyệt đối trong ngoặc. Nếu số gốc dưới 10, ghi chú "số nhỏ, dao động mạnh".

5. Chỉ nhìn doanh thu, không tách ra

Doanh thu = số đơn × giá trị trung bình mỗi đơn. Cùng một mức doanh thu giảm 10% có thể vì ít khách hơn, hoặc vì khách mua ít món hơn. Hai nguyên nhân dẫn tới hai cách xử lý hoàn toàn khác: ít khách thì xem lại quảng cáo, mặt bằng, livestream; khách mua ít hơn thì xem lại cách phối đồ gợi ý, khuyến mãi mua kèm.

Tuần này so với tuần trước: số đơn, giá trị trung bình mỗi đơn, tách theo cửa hàng và livestream.

Bảng này nói hai chuyện khác nhau ở hai kênh. Nếu chỉ nhìn "doanh thu giảm 12%", hai chị em sẽ không biết bắt đầu từ đâu.

Một phép so nữa hay gặp: so hai chi nhánh với nhau

"Cửa hàng ở Ninh Kiều bán gấp đôi cửa hàng ở Cái Răng, vậy Cái Răng làm kém." Có thể đúng, nhưng hai cửa hàng khác diện tích, khác lượng người qua lại, và một cái đã mở ba năm, một cái mới mở bốn tháng. So hai chi nhánh bằng doanh thu tổng là so quả cam với quả bưởi.

So đúng hơn: so mỗi chi nhánh với chính nó theo thời gian (tháng này với trung bình ba tháng trước), và chỉ so chéo bằng những chỉ số ít phụ thuộc quy mô như giá trị trung bình mỗi đơn hay tỉ lệ hàng trả lại. Cái Răng tăng đều 8% mỗi tháng có khi là tin tốt hơn Ninh Kiều đứng yên.

Thêm một thói quen: nhìn đường trung bình 7 ngày

Số từng ngày nhảy lên xuống theo thời tiết, ngày lương, trận bóng. Muốn biết xu hướng, nhìn trung bình 7 ngày gần nhất so với 7 ngày trước đó. Một ngày giảm 20% có thể là nhiễu; trung bình 7 ngày giảm 8% ba tuần liền mới là tín hiệu.

Bộ câu hỏi so sánh để dán sẵn

• "Hôm qua so với cùng thứ trung bình 4 tuần trước, kèm số đơn và trung bình mỗi đơn."
• "Từ đầu tháng đến hết hôm qua, so với cùng số ngày tháng trước."
• "Trung bình 7 ngày gần nhất so với 7 ngày trước đó, tách theo kênh."
• "Tháng trước so với cùng tháng năm ngoái, nhắc nếu có ngày đặc biệt."

Lưu bốn câu này vào ghi chú điện thoại. Câu nào hỏi mỗi ngày thì chuyển thành báo cáo tự gửi.

Khi kết quả so sánh làm mình giật mình

Trước khi phản ứng, hỏi lại trợ thủ hai câu: "Khoảng thời gian em vừa so là từ ngày nào đến ngày nào?" và "Trong khoảng đó có ngày đặc biệt nào chị đã nhờ nhớ không?". Phần lớn các lần giật mình sẽ dừng ở hai câu này.